Digitale Soevereiniteit is geen toekomstmuziek meer

Hoe 50 professionals tijdens het iBestuur congres de urgentie, de weerstand en de weg vooruit ontrafelden

Namens Centric organiseerden wij een interactieve postersessie met een groep van ongeveer vijftig deelnemers. Het doel was helder: voorbij de abstracte discussie, recht de realiteit in. Waar ligt de echte urgentie? Waarom komen organisaties nog zo moeilijk in beweging? En wat is er nodig om van visie naar concrete spelregels te gaan? Alle inzichten, obstakels en ideeën zijn door de deelnemers zelf ingebracht.

Wat ontstond was een eerlijk en ongefilterd beeld van waar de publieke sector staat in deze grote opgave. Een beeld dat prikkelt, uitdaagt en confronteert. Hieronder delen we de belangrijkste lessen.

Urgentie is geen discussiepunt meer, maar richting wel

Deelnemers waren eensgezind over één ding: de urgentie is torenhoog. De kern van digitale soevereiniteit draait om terugpakken van publieke regie op data en afhankelijkheden. Uit de sessie kwamen vier dominanten urgentiedomeinen naar voren: data governance, bestuurlijke richting, continuïteit en inzicht in kritieke domeinen.

Het is duidelijk dat organisaties weten dat er iets moet gebeuren. Maar wat ontbreekt is richting. Welke keuzes maken we? Welke visie hanteren we? En wie spreekt het uit?

De oproep van deelnemers was daarom scherp: minder polderen, meer kiezen. Stop met wachten op elkaar. Stop met praten. Start met doen.

Weerstand ontstaat niet uit onwil, maar uit onduidelijkheid en afhankelijkheid

Digitale soevereiniteit klinkt strategisch en toekomstgericht, maar in de praktijk lopen organisaties vast op heel concrete blokkades. Denk aan vendor lock‑ins, lopende IT‑trajecten, gebrek aan kennis en vooral het ontbreken van een helder eindbeeld.

Een van de meest herkenbare uitkomsten uit deze sessie was de cultuur van afwachten:

Organisaties wachten op elkaar. Men kijkt naar ketenpartners, leveranciers of de overheid voor een eerste stap. Ondertussen wordt tijd verloren.

Daarnaast is er veel misvatting over alternatieven. Veel professionals weten simpelweg niet wát er kan, welke oplossingen er bestaan en wat het betekent om soevereinere keuzes te maken. Die kennisachterstand voedt stilstand.

Het is geen onwil. Het is onzekerheid.

Iedereen wil spelregels, maar niemand weet nog wie ze moet maken

Van visie naar spelregels lijkt overzichtelijk, maar in de praktijk stokt het proces op vier punten: onduidelijke definities, gebrek aan governance, verschillende impact per organisatie en gebrek aan kennis.

Deelnemers benoemden het zelf: zonder duidelijke rolverdeling, zonder centrale regie en zonder structureel budget blijven spelregels vrijblijvend. Er moet dus expliciet worden bepaald wie bepaalt. Voor wie? En op basis waarvan?

Ook werd de roep naar een gefaseerde aanpak groot. Start met kernprocessen. Test spelregels in pilots. Leer wat werkt en schaal op. Dit voorkomt dat organisaties wachten tot alles 100 procent is uitgedacht voordat ze beginnen.

De omvang van de opgave wordt onderschat

Veel organisaties willen vooruit, maar lopen al snel tegen de beperkingen van hun eigen realiteit aan. Uit de sessie bleek dat realistische planning bijna onmogelijk is zonder duidelijk doel, omdat niemand precies weet waar we naartoe werken. Daarnaast worstelen organisaties met beperkte ICT-capaciteit, een complex partnerlandschap en een dagelijkse operatie die nauwelijks ruimte laat voor versnelling.

Wat helpt is een gezamenlijke manier van plannen, prioriteren en besluiten. Eén framework. Centrale regie. Een eenduidige aanpak van risico’s, lifecycle management en kroonjuwelen. Dat geeft rust en maakt de opgave behapbaar.

De grootste kans: samenwerken en bundelen

Als één thema unaniem naar voren kwam, dan is het wel dat niemand dit alleen kan. Niet één gemeente. Niet één ministerie. Niet één leverancier.

Deelnemers zagen enorme kansen in het bundelen van kennis, hergebruiken van bestaande oplossingen en het gezamenlijk uitvoeren van pilots. Veel oplossingen bestaan al. Het ontbreekt alleen aan schaal en afstemming.

Ook was er een duidelijke oproep om morgen al te beginnen met kleine, gedeelde stappen. Denk aan gezamenlijke definities, gluren bij de buren sessies, een eerste gezamenlijke pilot en het vormen van een gedragen stappenplan. Kleine stappen creëren beweging.

Wat betekent dit voor de sector en voor Centric?

De inzichten tonen een sector die wil, maar zoekt. Een sector die urgentie voelt, maar richting mist. En een sector die het alleen niet redt. Voor Centric betekent dit drie dingen:

• We moeten helpen bij het bieden van richting en overzicht.
• We moeten alternatieven begrijpelijk maken, zodat organisaties bewuste keuzes kunnen maken.
• We moeten actief bijdragen aan collectieve oplossingen, standaarden en pilots.

Digitale soevereiniteit wordt geen werkelijkheid door beleid op papier, maar door gezamenlijk handelen.

Tot slot

Deze postersessie liet zien dat de energie, de inzichten en de urgentie aanwezig zijn. Wat nu nodig is, is het collectieve besluit om niet langer te wachten.

Digitale soevereiniteit vraagt vandaag om keuzes. Niet morgen.

En wij helpen graag om die keuzes concreet en uitvoerbaar te maken.

Wil je meer weten over digitale soevereiniteit, concreet kijken welke stappen er nu al gezet kunnen worden of verder praten over dit thema? Bezoek onze website of neem contact op met Vincent van Eijk via vincent.van.eijk@centric.eu of +31 6 11 51 95 97. Blijf onze socials volgen, want we delen regelmatig nieuwe inzichten, praktijkvoorbeelden en events waarmee we organisaties helpen om stap voor stap meer grip te krijgen op hun digitale toekomst.