Blockchain

Transparantie door blockchain: een kans of bedreiging voor de overheid?

19 Juli 2021 - 3 minuten leestijd
Artikel door Leen Blom

In 2020 publiceerde accountants- en adviesorganisatie BDO een onderzoeksrapport (uitgevoerd door Publicum) met gegevens over de stand van zaken wereldwijd rond de blockchain in de publieke sector. Dit rapport geeft een goed inzicht in hoe dit onderwerp weliswaar bovenaan de agenda staat, maar nog geen echte opgang maakt. De helft van de ondervraagde organisaties heeft stappen gezet, maar slechts 6% steekt ook daadwerkelijk geld in projecten. Opmerkelijk is dan ook dat BDO Nederland naar aanleiding van deze publicatie meldt dat volgens de VNG (Vereniging van Nederlandse gemeenten) honderd gemeenten pilots doen met blockchain.

De meest opvallende uitkomst vond ik echter op pagina 41, bij de verwerking van de antwoorden op de vragen over blockchain threats. Volgens de ondervraagden zijn 'overheden weinig gemotiveerd om zo’n transparant, niet-muteerbare en veilige technologie voor te stellen als oplossing; daarbij komt dat het ook cruciaal is te begrijpen dat de fundamenten van deze technologie gebaseerd zijn op het principe van decentralisatie. Als decentralisatie en openheid niet de voorkeur hebben, dan zijn dit natuurlijk ook nooit voorwaarden voor een glansrijke technologische toekomst.'

Narekenen

Het is goed om het aspect van decentralisatie in relatie tot blockchain te duiden. Het gaat hier om wat ook wel distributed ledger heet, een gedeeld grootboek. Dit betekent dat er op allerlei plaatsen exacte kopieën zijn. Bij publieke blockchains is het niet mogelijk om de gehele inhoud af te schermen, het is zelfs de bedoeling dat iedereen kan narekenen of de blocks de juiste inhoud bevatten (niet-muteerbaarheid). Overigens kunnen de transacties zelf natuurlijk encrypted zijn.

Vragen die bij me opkwamen waren: geldt dit ook voor Nederland? Wat zou een overheid verliezen bij transparantie door decentralisatie? En is decentralisatie niet de ultieme vorm van Wet Openheid Overheid (v/h WOB)? Toen dacht ik: ‘nee, dat kan niet gelden voor Nederland. We hebben toch een open en transparante overheid? Er kan toch niets tegen decentralisatie van de data zijn?’

Juist niet transparant?

In een achtergrondartikel van de Universiteit Utrecht stelt bestuurskundige Stephan Grimelikhuijsen echter: “Bij politieke of anderszins gevoelige onderwerpen is transparantie vaak minder goed voor het vertrouwen. Hoe minder politiek een organisatie is, des te meer vertrouwen wek je door naar buiten te treden met transparantie.” Dit artikel heeft mij geleerd dat in besluitvormingsprocessen er tijdelijk non-transparantie moet zijn om vrijuit de opties te kunnen bespreken en dat openbaarmaking achteraf wel helpt in het vertrouwen.

Insights-update

Ontvang nieuwe Insights maandelijks in je inbox.

Schrijf je in.

Vertrouwen vergroten

Hoe betrekken we de toepassing van een in zichzelf decentrale toepassing, de blockchain, nu op overheidsorganisaties? Ik denk dat voor vastleggen van feiten en transacties een blockchaintoepassing kan helpen om het vertrouwen te vergroten in het fundament waarop besluiten worden genomen. De feiten staan vast en zijn niet achteraf bij te stellen en kunnen door iedereen die wil worden gecontroleerd of nagerekend. Systemen van de overheid kunnen er ook robuuster door worden. Als de gegevens gedeeld zijn, kunnen ze moeilijker worden verstoord door cyberaanvallen.

Wat de toegankelijkheid betreft zien we dat centralisatie zijn keerzijde heeft: bij de lancering van de CoronaCheck-app, wilde iedereen tegelijk toegang en was het urenlang niet mogelijk te registreren. Als de data op meer plaatsen beschikbaar was geweest, had dit voorkomen kunnen worden. Blockchaintoepassingen kunnen zo pur sang Common Ground-compliant worden, zonder de noodzakelijke centralisatie van data.

Gerelateerde artikelen
Wat is blockchain?
Blockchain
Blockchain wordt in de media nog weleens ‘de grootste innovatie sinds het internet’ genoemd. Maar wat is ...
Blockchain basistoepassingen: cryptocurrency
Blockchain
Blockchain is voor decentrale toepassingen, waarin vertrouwen (of eigenlijk wantrouwen naar elkaar) een c ...
Transparantie door blockchain: een kans of bedreiging voor de overheid?
Blockchain Public
In 2020 publiceerde accountants- en adviesorganisatie BDO een onderzoeksrapport (uitgevoerd door Publicum ...